کلاس درس(چهارم ابتدایی)

نام کرم معمولاً به گروهی از جانوران گفته می‌شود که نرم تن و دارای بدنی بلند، بی استخوان و بدون پا هستند.

در طبقه‌بندی جانوران که در آغاز قرن نوزدهم انجام گرفت، تمام جانورانی که دارای بدنی دراز و فاقد ضمائم واضح بودند به کرمها موسوم شدند. کرمها به یونانی Helmenthes و به لاتین Vermes نام دارند. این جانوران بر خلاف سایر بی مهرگان یک انتهای قدامی یا سر که دارای اندامهای حسی است و به قصد روبروشدن با محیط بطرف جلو حرکت می‌کند و یک انتهای خلفی یا دم دارند .کرم ها تقارن دوجانبی (Bilaterally symmetrical) دارند.

صدها هزار نوع کرم وجود دارد که فقط ۲۷۰۰ نوع آن کرم خاکی هستند. بسیار از گونه‌های دریایی و آب شیرین نیز که معمولاً توسط زیست شناسان دیده می‌شوند نیز در زمره کرم‌ها قرار دارند. شفیره و لارو حشرات نیز در گویش رایج کرم‌ خوانده می‌شوند.

کرمها از لحاظ زندگی دو دسته کلی دارند : 1- آزادزی Free Livingworm و 2- پارازیتها (Parasitha) کرمهای آزادزی می توانند مواد را جذب و مصرف کنند . کرم های پارازیت زندگی آزاد ندارند و حیات آنها وابسته به موجودات میزبان است.

طبقه بندی

۱.کرمهای پهن : پست‌ترین کرمها ، کرمهای پهن یا پلات هلمنت‌ها می‌باشند که بدنهای نازک و نرم دارند. عده کمی از آنها آزادند و بیشتر آنها به حالت انگل هستند. این کرمها از 3 رده تورکیان ، بادکشداران ، و نواریان تشکیل شده‌اند مانند کرم کپلک گوسفند و کرم کدو.

در زیر دو نمونه از کرم های پهن آبزی را مشاهده می کنید.

یکی از انواع کرم های پهن،کِرم کَدو یا تِنیا  است که یک انگل روده است.

کرم کدو کرم پهن بلندی است که بدن آن از بندهای متشابه زیادی تشکیل شده و متعلق به خانواده سستود‌ها است.

دو نوع کرم کدو در بدن انسان دیده می‌شود:

• کرم کدوی گاو
• کرم کدوی خوک

انواع دیگری از کرم کدو می‌توانند انگل سگ یا گربه‌ها شوند.

طول انگل

طول کرم کدو به نوع آن بستگی دارد. به طور مثال تنیای گاو می‌تواند ۱۲ متر طول داشته باشد. در کشورهای توسعه یافته این انگل با مصرف دارو به سرعت حذف می‌شود و به ندرت به ۲ متر می‌رسد.

ریخت‌شناسی

کرم کدو دارای بدنی پهن و بلند و سفیدرنگ است که به آن امکان می‌دهد مواد گوارش یافتهٔ حاضر در روده میزبان را به طور مستقیم از طریق پوست وارد بدن کند. بدن آن  قطعه قطعه می‌باشد. سر آن نسبتاً گرد بوده و دارای ۴ آلت مکش است. در بالای آن‌ها نیز قلابی وجود دارد که مانع از کنده شدن انگل و دفع آن از بدن میزبان می‌شود.

چرخهٔ زندگی

لارو کرم کدو از طریق گوشت درست پخته نشده به انسان منتقل می‌شود. این لارو در بدن انسان رشد می‌یابد و پس از ۳ ماه قادر تولید مثل است. او تخم‌های خود را در بندهای پایینی بدن خود نگاهداری می‌کند. هر کدام از این بندها هزاران تخم را در خود جای می‌دهد. این بندها از بدن انگل جدا شده و همراه با مدفوع از بدن میزبان خارج می‌شوند. حیواناتی (مثل خوک) که همه چیز را می‌خورند (خاک) و یا گاوها که همراه با خوردن علوفه مقداری خاک را نیز می‌بلعند این تخم‌ها را جذب می‌کنند و به لوله گوارش خود راه می‌دهند. ابن تخم‌ها همچنین می‌توانند همراه آب به بدن میزبان منتقل شوند. تعداد بسیاری از این لاروها به علت جذب نشدن توسط میزبان مناسب از بین می‌روند. باید توجه داشت که تخم کرم کدو به میزبان واسطه‌ای نیاز دارد تا بتواند به لارو تبدیل شود. این لاروها نمی‌توانند در بدن همان حیوان بالغ شوند اما می‌توانند خود را از لولهٔ گوارشی به سلول‌های ماهیچه‌ای برسانند. با مصرف گوشت آلوده به لارو کرم کدو که درست پخته نشده است، این انگل به بدن انسان راه می‌یابد و در روده بالغ شده و به کرم تبدیل می‌شود و به این ترتیب چرخه زندگی آن ادامه می‌یابد.

در صورت جذب تخم کرم کدو، انسان دچار انگل روده‌ای نمی‌شود، ولی می‌تواند میزبان واسطه قرار گیرد. در این صورت لاروها توسط جریان خون به ماهیچه‌ها، قلب، چشم و در حالت وخیم‌تری به مغز و نخاع منتقل می‌شوند و در آن‌جا تشکیل کیست دهند. این حالت در مورد کرم کدوی خوک متداول‌تر است.

۲. کرمهای لوله‌ای شکل : بدن آنها بدون تقسیم است. دارای بدنی باریک و استوانه‌ای ، همراه با کوتیکول مقاوم و یک لوله هاضمه کامل و دایمی می‌باشند. این جانوران در میان جانوران پریاخته از حیث تعداد بعد از حشرات شاید مقام دوم را داشته باشند. جنسهای نر و ماده آنها معمولا از هم جدا می‌باشند و جنس نر کوچک تر از ماده است. نمونه بارز کرمهای لوله‌ای ، کرم آسکاریس می‌باشد.

کرم معمولی روده انسان یا آسکاریس لومبریکوئیدس شایعترین نمونه از کرمهای لوله ای است . به وجود این انگل در روده انسان آسکاریازیس (به انگلیسی: ascariasis) گفته می‌شود . شاید یک چهارم مردم دنیا به این انگل آلوده باشند .

انتقال آلودگی از راه بلع تخم انگل در غذا می‌باشد . لارو انگل از تخم در روده آزاد شده و پس از مهاجرت به ریه با بلع مجدد وارد روده می‌شود . در روده طول کرمها حتی به سی سانتیمتر می رسد . عفونت اغلب بدون علامت است ولی ممکن است موجب تب، درد شکمی، اسهال و مشکلات گوارشی، کاهش وزن و علائم سوءتغذیه و... شود. گاه انگل بالغ و زنده در مدفوع مشاهده می‌شود .

درمان و پیشگیری

درمان با داروهای ضد انگل مانند مبندازول، آلبندازول، پی پیرازین و پیرانتل پاموآت است . رعایت بهداشت موجب پیشگیری است . انجام آزمایش مدفوع اغلب برای تشخیص مفید است .

۳. کرمهای حلقوی : بدن آنها مرکب از بسیاری قطعات حلقه‌ای شکل ، همانند و یا قطعه می‌باشد. داشتن قطعات مشابه ، معمولا هم در شکل خارجی و هم در ساختمان داخلی از قبیل عضلات ، اعصاب و اندامهای گردش خون ، وازنش و تولید مثل نمایان است. کرمهای حلقوی شامل رده کم تاران ، رده پرتاران و رده زالوها می‌باشد.

کرم‌های خاکی جانورانی هستند که دارای بدنی نرم می باشند. بدن آنها به بند هایی تقسیم شده است. آنها استخوان ندارند و معمولاً دراز و پوستی هستند. کرم‌ها از گوناگونی زیادی برخوردارند. آنها در زمین می خزند. کرم‌های خاکی در هر جایی یافت می‌شوند و طول آن‌ها معمولاً بیشتر از ۳ سانتیمتر است. آن‌ها بیشتر به رنگ صورت قهوه‌ای یا صورتی تیره هستند.

سودمندی

کرم‌های خاکی روزانه به اندازه وزنشان خوراک می خورند و بیرون می‌دهند و این کودی بی همتا برای تقویت خاک می باشد. از سودمندیهای دیگر آنها این است که آنها با سوراخ کردن زمین آب و هوا را در زمین پخش می‌کنند واین برای رشد گیاهان بسیار سودمند است.